Là địa bàn giáp ranh với Hà Tĩnh nên văn hoá và phong tục tập quán pha trộn hài hoà giữa nét đậm đà "Mật ngọt, chè xanh", âm điệu dân ca Hà Tĩnh, văn hóa ở đây có thể nói là “pha trộn” và mang tính đặc trưng riêng của người Hương Hóa, vừa mang vẻ mộc mạc chân chất đơn sơ mà thấm đượm nghĩa tình của quê hương Quảng bình. "Ai về Hương Hóa quê tôi, dừng chân ngắm cảnh núi đồi nên thơ"....

Nơi đây, một thời nổi tiếng với phong trào văn nghệ, với các vở diễn tích tuồng như "Thuý kiều", "Lưu bình - Dương lễ".... bằng những vật liệu đơn sơ thay cho các dàn nhạc hiện đại, bằng những chất giọng mộc mạc của các diễn viên đã cuốn hút bao chàng trai, cô gái tham gia một cách say mê người đến xem đêm nào cũng đông đúc như trẫy hội và trở thành phong trào hát tuồng, hát kiều sôi nổi nhất  trong những năm thập kỷ 40. Khi cả nước tập trung vào chi viện cho Miền nam, tất cả vì miền nam thân yêu, quyết tâm đánh thắng đế quốc Mỹ. Với phong trào "Tiếng hát át tiếng bom", văn nghệ ở đây được đẩy mạnh sôi nổi, ban ngày nam, nữ dân quân tay cuốc, tay cày, vai mang súng, vừa chiến đấu vừa sản xuất, ban đêm lại cất lên điệu hò đối đáp với các đơn vị bộ đội đóng quân bằng những câu hò mộc mạc, giản dị song mang nặng nghĩa tình quân dân.

"Hò lên mà nhởi mà chơi

áo ai nấy mặc bén hơi đâu nào"

"Mong em cất giọng cho cao

ở đây bom nổ ồn áo khó nghe"

"Em về thưa với mẹ cha

Mai mốt hết giặc anh ra ở cùng"....

Câu hò cứ đối đáp bên nam bên nữ, lây cây cầu Tân đức làm trung gian. Hai nhóm trai, gái ở hai bên cầu cứ hò mãi thâu đêm. Tiếng  cười từ các chàng trai, cô gái vang dội cả một khúc song, có khi thu hút đến cả những mẹ tham gia làm "quân sư" cho các cô gái bằng những câu thơ hay, mang tính thách đố cao để các chàng trai khó lòng đối đáp đến khi bên nào chịu thua mới chi tay ra về, có khi tan hội trong làng gà đã cất tiếng gáy, bình minh đã hửng sáng  phía đằng đông.

Trong thời điểm này. Phong trào thơ, ca, hò, vè cũng được đẩy mạnh sôi nổi rộng khắp. mỗi gương điển hình tiêu biểu cũng được đặt thơ, đặt vè để  ca ngợi như:

"Hoan hô cụ Luận xóm dầu

Tuổi cao sức yếu đi đầu làm phân".

Ngoài ra nét văn hoá thắm đượm trong thơ ca  không chỉ các buổi lễ hội mà còn theo các thợ rừng khai thác "Sơn tràng". Người đi rừng kéo gỗ làm nhà, giọng hò cũng được cất lên khi con trâu đang ì ạch kéo khúc gỗ vượt dốc, và thật lạ mỗi khi giọng hò được cất lên con trâu cũng như được tăng thêm sức mạnh kéo gỗ băng băng vượt lên dóc cao. “dóc ni dóc nữa là thôi là hô…” Người ta cho rằng con trâu cũng thích động viên và giọng hò của người thợ rừng đã động viên rất lớn đối với trâu kéo gỗ vượt dốc, đây là mối quan hệ gắn kết mà chưa có ai lý giải nổi.

Bản sắc văn hoá nơi đây không chỉ trong ca dao - hò hát kiều, tuồng mà còn thể hiện trong phong tục tập quán hỏi, cưới, lễ dạm ngõ, lễ hỏi, cưới luôn nhắc nhở thế hệ con cháu phải giữ được thuần phong mỹ tục, chung thuỷ gắn bó trăm năm, dâu hiền, rể thảo.

Trước tết Nguyên đán. Nhân dân ở nơi đây còn có phong tục "Tết sống”, con cháu sắm cỗ đến tết cha mẹ, những người có kinh tế kha khá thì mâm cỗ tết cha mẹ được sắm sửa đầy đủ, còn những đứa con nghèo mâm cỗ chỉ vài ba món, đĩa xôi, đĩa thịt, đĩa bánh với tấm lòng thành kính biết ơn.

“Công cha như núi thái sơn

Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra”

 Cũng trong những bữa cơm thân mật đầy ý nghĩa này cha mẹ lại tiếp tục bày vẽ cho con, cháu sống nghĩa tình thuỷ chung hơn, anh em đoàn kết, làng xóm gắn bó thuỷ chung. Đây là nét đẹp được lưu truyền từ xưa tới nay.

Phải nói trằng Hương Hoá là đất "Thập phương" từ thửa lập làng "Bãi Đức". Đây là nơi dừng chân cư ngụ của những người từ Hà Tĩnh vào, do loạn lạc thời chiến tranh chống pháp. Sau nạn đói khủng khiếp năm 1945 người thập phương các nơi đến đây càng đông, từ Minh Hoá đến Quảng Trạch và Hà Tĩnh tạo thành làng xóm ngày càng đông đúc và mang nặng nhiều nét văn hoá từ Hà Tình và Minh Hoá, với những dạng vè hò thuốc của Người nguồn “ai lên Hương Hóa quê mình, chè xanh mật ngọt thắm tình quê hương”, làm cho nét văn hoá nơi đây càng thêm phong phú.

Nhân dân Hương Hoá cần cù trong lao động, sáng tạo trong văn hoá thơ ca - hò vè, anh dũng kiên cường trong chiến đấu. Góp phần làm nên chiến thắng vẻ vang của dân tộc trong 2 cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ. Ngày nay phong trào văn hoá văn nghệ - Thể dục thể thao luôn được giữ gìn phát huy. Hương Hoá luôn là điểm sáng trong phong trào này của Huyện nhà. Tuy nhiên phong trào hát Kiều, hát tuồng bị mai một cần phải được nhanh chống khắc phục để giữ gìn bản sắc văn hoá dân gian mang đậm nét của làng ngày xưa.

Hương Hóa luôn có truyền thống đoàn kết, anh dũng kiên cường trong kháng chiến; cần cù, chịu khó trong lao động sản xuất; sống có nghĩa, có tình trong tình làng nghĩa xóm; giàu lòng yêu nước, yêu quê hương.

Trải qua hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ xâm lược, nghe theo tiếng gọi của Đảng, Nhân dân Hương Hoá không quản hy sinh, gian khổ, vượt qua khó khăn, gian khổ, ác liệt, sẵn sàng chi viện sức người, sức của cho tiền tuyến góp phần giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất Tổ quốc.

Đặc biệt trong kháng chiến chống Mỹ, nơi đây là trọng điểm đánh phá ác liệt của địch, bởi xã nằm trên tuyến đường Trường Sơn huyền thoại, nay là đường Hồ Chí Minh, với trọng điểm đánh phá ác liệt của đế quốc Mỹ là Cầu Tân Đức nhưng Nhân dân Hương Hoá đã dũng cảm bám làng chiến đấu, bám đồng ruộng để thâm canh. Ngoài ra, họ còn đóng góp hàng trăm nghìn ngày công giúp bộ đội kéo xe, pháo, ủng hộ gỗ cho bộ đội làm kho, cho thanh niên xung phong làm đường, san lấp hàng trăm hố bom, đắp hàng trăm mét đường, ngầm cho xe qua, ủng hộ quan tài để mai táng liệt sĩ, chăm sóc thương binh, bệnh binh; nhường nhà ở cho bộ đội làm kho tàng, chứa vũ khí hàng hoá. Không chỉ vậy, nhân dân nơi đây còn ủng hộ cho bộ đội hàng trăm con trâu, bò, lợn, hàng chục tấn lương thực, hàng trăm vật dụng sinh hoạt như bát ăn cơm,chiếu, màn muỗi, áo quần, ….

Đối với Hương Hoá, chiến tranh qua đi song đã để lại hậu quả vô cùng nặng nề cho quê hương, làng mạc bị tàn phá tan hoang, trải dọc toàn xã là những hố bom sâu chi chít. Tổn thất về người không thể kể hết nỗi đau thương khi gần 300 liệt sỹ đã ngã mình trên mảnh đât này, 37 liệt sỹ con em quê hương đã nằm lại trên các chiến trường, 30 Thương bệnh binh và 58 đối tượng trực tiếp phôi nhiễm chất độc màu da cam và con đẻ của họ, con số này đã minh chứng cho sự cống hiến lớn lao vì độc lập dân tộc thống nhất nước nhà.

Kết thúc cuộc kháng chiến, chiến thắng vĩ đại của dân tộc, Đảng bộ và nhân dân Hương Hoá vinh dự được đón nhận.

- 01 Huân chương kháng chiến hạng 2

- 01 Huân chương kháng chiến hạng 3

- 24 cá nhân được tặng thưởng huân chương kháng chiến hạng nhất

- 28 được tặng huân chương kháng chiến hạng nhì

- 72 cá nhân được tặng thưởng huân chương kháng chiến hạng 3

- 143 cá nhân đã được tặng thưởng huân huy chương các loại và gần 200 người tiếp tục đề nghị chính phủ tặng Huân, Huy chương, Bằng khen ghi nhận công lao đòng góp trong sự nghiệp chống Mỹ giải phóng dân tộc.

Cùng với hàng trăm bằng khen cấp Bộ, Tỉnh cho tập thể và cá nhân đã có thành tích trong sự nghiệp chống mỹ cứu nước. Ngoài ra trên 500 người tiếp tục được hưởng các chế độ, chính sách ưu đãi của Đảng và nhà nước

Hoà bình lập lại trên cả nước, Đảng bộ và Nhân dân Hương Hoá đã nêu cao ý chí tự lực tự cường, ra sức khắc phục hậu quả chiến tranh để phát triển kinh tế văn hoá, xã hội, củng cố quốc phòng, an ninh và thực hiện công cuộc đổi mới trên quê hương. Dưới ánh sáng các nghị quyết của Đảng về đổi mới và hội nhập phát triển nông nghiệp, nông thôn theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá, xây dựng nông thôn mới, vùng quê Hương Hoá ngày một đổi mới.